Przygotowanie strategii wdrożenia automatyzacji
Przygotowanie strategii wdrożenia automatyzacji
Informacje podstawowe
Informacje podstawowe
- KategoriaBiznes / Zarządzanie przedsiębiorstwem
- Grupa docelowa usługi
Grupę docelową usługi stanowią właściciele i przedstawiciele przedsiębiorstw z sektora MŚP oraz osoby zatrudnione w tych firmach, zainteresowane podnoszeniem kwalifikacji w obszarze cyfryzacji, automatyzacji i stosowania innowacyjnych rozwiązań technologicznych.
Szkolenie przeznaczone jest dla osób, które chcą zdobyć lub poszerzyć wiedzę dotyczącą wykorzystania nowoczesnych narzędzi w działalności przedsiębiorstwa, usprawniania realizowanych zadań oraz optymalizacji procesów biznesowych. Uczestnikami mogą być zarówno osoby z firm dopiero rozpoczynających wdrażanie technologii cyfrowych, jak i przedstawiciele przedsiębiorstw posiadających już doświadczenie w tym zakresie, lecz planujących dalszy rozwój i modernizację.
- Minimalna liczba uczestników4
- Maksymalna liczba uczestników15
- Data zakończenia rekrutacji26-01-2027
- Forma prowadzenia usługizdalna w czasie rzeczywistym
- Podstawa uzyskania wpisu do BURCertyfikat systemu zarządzania jakością wg. ISO 9001:2015 (PN-EN ISO 9001:2015) - w zakresie usług szkoleniowych
Cel
Cel
Cel edukacyjny
Szkolenie umożliwia przygotowanie kompleksowego planu wdrożenia automatyzacji w przedsiębiorstwie, obejmującego określenie celów, opracowanie harmonogramu działań, identyfikację niezbędnych zasobów oraz wybór odpowiednich rozwiązań technologicznych. Uczestnicy zdobędą również umiejętności w zakresie planowania strategicznego, oceny opłacalności inwestycji oraz analizy kosztów związanych z wdrażaniem automatyzacji.Efekty uczenia się oraz kryteria weryfikacji ich osiągnięcia i Metody walidacji
| Efekty uczenia się | Kryteria weryfikacji | Metoda walidacji |
|---|---|---|
| Definiuje pojęcie i rozumie rolę transformacji cyfrowej w planowaniu strategicznym i jej wpływu na modele biznesowy. | Definiuje pojęcie transformacji cyfrowej oraz wyjaśnia jej wpływ na strategię przedsiębiorstwa i modele biznesowe. | Test teoretyczny |
| Zna metody planowania strategicznego takie jak analiza SWOT, analiza PESTEL, analiza rynku czy analiza łańcucha wartości i opisuje je w kontekście automatyzacji. | Rozróżnia metody planowania strategicznego oraz wskazuje ich zastosowanie podczas przygotowania strategii wdrożenia automatyzacji. | Analiza dowodów i deklaracji |
| Zna zasady określania mierzalnych i osiągalnych celów dla firmy (SMART i KPI) w zakresie automatyzacji. | Charakteryzuje zasady formułowania celów SMART oraz doboru wskaźników KPI dla projektów automatyzacyjnych. | Test teoretyczny |
| Zna metody oceny kosztów i ROI w kontekście wdrożenia automatyzacji. | Wyjaśnia zasady analizy kosztów, korzyści oraz wskaźnika ROI dla projektów automatyzacji. | Analiza dowodów i deklaracji |
| Zna podstawowe metodyki opracowywania harmonogramów i zarządzania portfelem projektów takie jak. Agile, Prince2, czy narzędzia takie jak Jira, czy MS Project. | Rozpoznaje metodyki zarządzania projektami oraz dobiera właściwe narzędzia do planowania wdrożenia automatyzacji. | Test teoretyczny |
| Charakteryzuje różne modele biznesowe oparte na automatyzacji i AI oraz zna trendy technologiczne w zakresie automatyzacji. | Identyfikuje modele biznesowe wykorzystujące automatyzację i AI oraz wskazuje aktualne trendy technologiczne wspierające transformację przedsiębiorstw. | Analiza dowodów i deklaracji |
| Potrafi stworzyć mapę drogową wdrożenia automatyzacji w firmie, czyli określa cele, priorytety i poszczególne etapy działań. | Opracowuje mapę drogową wdrożenia automatyzacji zawierającą cele, priorytety, etapy realizacji oraz uzasadnienie przyjętych rozwiązań. | Test teoretyczny |
| Potrafi tworzyć budżety i harmonogramy wdrożenia automatyzacji oraz określać i przypisywać zasoby. | Opracowuje harmonogram realizacji projektu, przypisuje zasoby oraz przygotowuje szacunkowy budżet wdrożenia. | Obserwacja w warunkach symulowanych |
| Potrafi dobrać optymalną dla firmy technologię wdrożenia automatyzacji oraz ocenić, kiedy warto przenieść procesy do chmury obliczeniowej. | Dobiera rozwiązanie technologiczne odpowiednie do potrzeb organizacji oraz uzasadnia wybór technologii i modelu wdrożenia, uwzględniając wykorzystanie chmury obliczeniowej. | Test teoretyczny |
| Potrafi zaprezentować opracowaną strategię oraz posiada zdolność przekonywania innych w zakresie podjętych decyzji. | Przedstawia strategię wdrożenia w sposób logiczny i przekonujący, uzasadnia proponowane rozwiązania oraz odpowiada na pytania uczestników. | Obserwacja w warunkach symulowanych |
| Uwzględnia interes pracowników przy opracowywaniu strategii automatyzacji. | Uwzględnia wpływ planowanych zmian na pracowników, proponuje działania wspierające adaptację do zmian oraz wykazuje otwartość na opinie interesariuszy. | Test teoretyczny |
Kwalifikacje i kompetencje
Kwalifikacje i kompetencje
Kompetencje
Usługa prowadzi do nabycia kompetencji.Warunki uznania kompetencji
Program
Program
DZIEŃ 1 – Transformacja cyfrowa i strategiczna analiza przedsiębiorstwa (8 godzin)
1. Strategiczne znaczenie automatyzacji i transformacji cyfrowej
- Pojęcie i znaczenie transformacji cyfrowej w rozwoju współczesnych przedsiębiorstw.
- Wpływ automatyzacji i sztucznej inteligencji (AI) na modele biznesowe, organizację pracy i konkurencyjność firmy.
- Aktualne trendy technologiczne i kierunki rozwoju automatyzacji.
- Przykłady zastosowania automatyzacji w różnych branżach.
2. Analiza strategiczna przedsiębiorstwa przed wdrożeniem automatyzacji
- Metody planowania strategicznego: analiza SWOT, PESTEL, analiza rynku i łańcucha wartości.
- Identyfikacja mocnych i słabych stron przedsiębiorstwa oraz szans i zagrożeń związanych z automatyzacją.
- Analiza potrzeb biznesowych i ocena gotowości organizacyjnej do wdrożenia nowych technologii.
- Identyfikacja procesów wymagających usprawnienia lub automatyzacji.
- Analiza dokumentów inicjujących projekt, kart wymagań oraz luk w procesach.
3. Modele biznesowe oparte na automatyzacji i AI
- Charakterystyka modeli biznesowych wykorzystujących automatyzację i sztuczną inteligencję.
- Przykłady dobrych praktyk i rozwiązań technologicznych.
- Warsztat: diagnoza sytuacji wyjściowej przedsiębiorstwa i identyfikacja potencjału automatyzacji.
DZIEŃ 2 – Cele, strategia i planowanie wdrożenia automatyzacji (8 godzin)
4. Definiowanie celów i zakresu wdrożenia automatyzacji
- Określanie celów strategicznych i operacyjnych zgodnie z metodologią SMART.
- Dobór mierników efektywności KPI do oceny rezultatów automatyzacji.
- Ustalanie zakresu projektu, priorytetów i oczekiwanych korzyści biznesowych.
- Identyfikacja interesariuszy oraz określenie ich roli w procesie wdrożenia.
5. Opracowanie strategii i mapy drogowej wdrożenia
- Elementy skutecznej strategii automatyzacji.
- Planowanie etapów realizacji projektu i określanie kamieni milowych.
- Opracowywanie mapy drogowej wdrożenia automatyzacji.
- Określanie zależności między zadaniami i kolejności wdrażania rozwiązań.
- Identyfikacja ryzyk oraz planowanie działań ograniczających ich wpływ.
6. Planowanie strategiczne i zarządzanie projektami
- Podstawowe metodyki zarządzania projektami: Agile i PRINCE2.
- Wykorzystanie narzędzi MS Project i Jira w planowaniu oraz monitorowaniu projektów.
- Zarządzanie portfelem projektów i kontrolowanie postępów wdrożenia.
- Warsztat: opracowanie wstępnej mapy drogowej automatyzacji dla wybranego przedsiębiorstwa.
DZIEŃ 3 – Budżetowanie, zasoby i dobór technologii (8 godzin)
7. Planowanie zasobów, harmonogramu i budżetu
- Identyfikacja zasobów ludzkich, organizacyjnych, technologicznych i finansowych.
- Przygotowanie harmonogramu wdrożenia i przypisywanie odpowiedzialności.
- Szacowanie kosztów inwestycji i opracowywanie budżetu projektu.
- Planowanie etapów realizacji i monitorowanie wykorzystania zasobów.
8. Dobór technologii oraz ocena opłacalności wdrożenia
- Kryteria wyboru rozwiązań technologicznych dostosowanych do potrzeb przedsiębiorstwa.
- Platformy automatyzacyjne, rozwiązania chmurowe i narzędzia oparte na AI.
- Możliwości wykorzystania automatyzacji procesów biznesowych.
- Analiza kosztów i korzyści oraz ocena zwrotu z inwestycji (ROI).
- Ocena opłacalności wdrożenia pod względem finansowym, organizacyjnym i technologicznym.
9. Bezpieczeństwo i aspekty prawne wdrażania technologii
- Bezpieczeństwo danych i systemów informatycznych.
- Prawne i etyczne aspekty wykorzystania automatyzacji oraz sztucznej inteligencji.
- Identyfikacja ryzyk technologicznych i organizacyjnych.
- Opracowanie podstawowej matrycy ryzyka i bezpieczeństwa.
10. Warsztat praktyczny
- Dobór optymalnych technologii do zidentyfikowanych potrzeb przedsiębiorstwa.
- Przygotowanie wstępnego budżetu i harmonogramu wdrożenia.
- Analiza opłacalności planowanych działań.
11. Walidacja efektów uczenia się
- Weryfikacja wiedzy teoretycznej za pomocą testu teoretycznego, obserwacja w warunkach stymulowanych, analiza dowodów i deklaracji.
- Ocena przygotowanych materiałów, analiz i dokumentacji projektowej.
- Weryfikacja umiejętności opracowania mapy drogowej, harmonogramu, budżetu i strategii automatyzacji.
- Ocena umiejętności doboru technologii oraz uwzględniania interesów pracowników w procesie wdrożenia.
METODY SZKOLENIOWE
Szkolenie realizowane będzie z wykorzystaniem metod interaktywnych i aktywizujących, w szczególności:
- wykładów i prezentacji multimedialnych;
- analizy studiów przypadków;
- ćwiczeń indywidualnych i grupowych;
- warsztatów praktycznych;
- burzy mózgów i dyskusji moderowanych;
- symulacji procesów biznesowych;
- opracowywania dokumentacji i planów wdrożeniowych;
- prezentacji rezultatów pracy uczestników.
Harmonogram
Harmonogram
| Przedmiot / temat | Typ aktywności | Prowadzący | Data realizacji zajęć | Godzina rozpoczęcia | Godzina zakończenia | Liczba godzin |
|---|---|---|---|---|---|---|
Przedmiot / temat 1 z 23 Strategiczne znaczenie automatyzacji i transformacji cyfrowej. Wpływ AI na modele biznesowe, organizację pracy i konkurencyjność przedsiębiorstw. Aktualne trendy i przykłady zastosowań automatyzacji. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 27-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 08:00 | Godzina zakończenia 09:30 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 2 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 27-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 09:30 | Godzina zakończenia 09:45 | Liczba godzin 00:15 |
Przedmiot / temat 3 z 23 Analiza strategiczna przedsiębiorstwa: SWOT, PESTEL, analiza rynku i łańcucha wartości. Identyfikacja szans, zagrożeń, mocnych i słabych stron. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 27-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 09:45 | Godzina zakończenia 11:15 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 4 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 27-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 11:15 | Godzina zakończenia 11:30 | Liczba godzin 00:15 |
Przedmiot / temat 5 z 23 Analiza potrzeb biznesowych i gotowości organizacyjnej do wdrożenia automatyzacji. Identyfikacja procesów do usprawnienia, analiza dokumentów inicjujących projekt i luk procesowych. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 27-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 11:30 | Godzina zakończenia 13:00 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 6 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 27-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 13:00 | Godzina zakończenia 13:30 | Liczba godzin 00:30 |
Przedmiot / temat 7 z 23 Modele biznesowe wykorzystujące automatyzację i AI. Dobre praktyki i rozwiązania technologiczne. Warsztat: diagnoza sytuacji wyjściowej przedsiębiorstwa i identyfikacja potencjału automatyzacji. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 27-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 13:30 | Godzina zakończenia 16:00 | Liczba godzin 02:30 |
Przedmiot / temat 8 z 23 Definiowanie celów strategicznych i operacyjnych zgodnie z metodologią SMART. Dobór mierników KPI i określanie oczekiwanych korzyści biznesowych. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 28-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 08:00 | Godzina zakończenia 09:30 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 9 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 28-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 09:30 | Godzina zakończenia 09:45 | Liczba godzin 00:15 |
Przedmiot / temat 10 z 23 Określanie zakresu projektu, priorytetów i interesariuszy. Identyfikacja ról i odpowiedzialności w procesie wdrożenia. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 28-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 09:45 | Godzina zakończenia 11:15 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 11 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 28-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 11:15 | Godzina zakończenia 11:30 | Liczba godzin 00:15 |
Przedmiot / temat 12 z 23 Opracowanie strategii i mapy drogowej wdrożenia automatyzacji. Planowanie etapów, kamieni milowych, zależności i kolejności działań. Identyfikacja ryzyk. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 28-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 11:30 | Godzina zakończenia 13:00 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 13 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 28-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 13:00 | Godzina zakończenia 13:30 | Liczba godzin 00:30 |
Przedmiot / temat 14 z 23 Metodyki zarządzania projektami Agile i PRINCE2. Wykorzystanie MS Project i Jira. Warsztat: opracowanie wstępnej mapy drogowej automatyzacji. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 28-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 13:30 | Godzina zakończenia 16:00 | Liczba godzin 02:30 |
Przedmiot / temat 15 z 23 Planowanie zasobów ludzkich, organizacyjnych, technologicznych i finansowych. Przygotowanie harmonogramu i przypisywanie odpowiedzialności. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 08:00 | Godzina zakończenia 09:30 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 16 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 09:30 | Godzina zakończenia 09:45 | Liczba godzin 00:15 |
Przedmiot / temat 17 z 23 Szacowanie kosztów inwestycji i opracowywanie budżetu projektu. Monitorowanie wykorzystania zasobów i kontrola kosztów. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 09:45 | Godzina zakończenia 11:15 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 18 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 11:15 | Godzina zakończenia 11:30 | Liczba godzin 00:15 |
Przedmiot / temat 19 z 23 obór technologii: platformy automatyzacyjne, rozwiązania chmurowe, narzędzia AI i automatyzacja procesów biznesowych. Analiza kosztów i korzyści oraz obliczanie ROI. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 11:30 | Godzina zakończenia 13:00 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 20 z 23 - | Typ aktywności Przerwa | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 13:00 | Godzina zakończenia 13:30 | Liczba godzin 00:30 |
Przedmiot / temat 21 z 23 Bezpieczeństwo danych, aspekty prawne i etyczne automatyzacji. Identyfikacja ryzyk i opracowanie matrycy ryzyka. Warsztat: dobór technologii, przygotowanie budżetu i harmonogramu. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 13:30 | Godzina zakończenia 15:00 | Liczba godzin 01:30 |
Przedmiot / temat 22 z 23 - | Typ aktywności Walidacja | Prowadzący - | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 15:00 | Godzina zakończenia 15:30 | Liczba godzin 00:30 |
Przedmiot / temat 23 z 23 Podsumowanie szkolenia. | Typ aktywności Zajęcia | Prowadzący TOMASZ SIWAK | Data realizacji zajęć 29-01-2027 | Godzina rozpoczęcia 15:30 | Godzina zakończenia 16:00 | Liczba godzin 00:30 |
Podsumowanie
| Rodzaj godzin | Liczba godzin |
|---|---|
Rodzaj godzin Suma godzin zegarowych usługi | Liczba godzin 24:00 |
Rodzaj godzin w tym suma godzin zajęć | Liczba godzin 20:30 |
Rodzaj godzin w tym suma godzin walidacji | Liczba godzin 00:30 |
Rodzaj godzin w tym suma przerw | Liczba godzin 03:00 |
Rodzaj godzin Suma godzin dydaktycznych bez przerw | Liczba godzin 28:00 |
Cena
Cena
Cennik
| Rodzaj ceny | Cena |
|---|---|
Rodzaj ceny Koszt przypadający na 1 uczestnika brutto | Cena 7 291,44 PLN |
Rodzaj ceny Koszt przypadający na 1 uczestnika netto | Cena 5 928,00 PLN |
Rodzaj ceny Koszt osobogodziny brutto | Cena 303,81 PLN |
Rodzaj ceny Koszt osobogodziny netto | Cena 247,00 PLN |
Liczba godzin usługi
| Rodzaj godzin | Liczba godzin |
|---|---|
Rodzaj godzin Liczba godzin zegarowych usługi | Liczba godzin 24:00 |
Prowadzący
Prowadzący
TOMASZ SIWAK
Posiada praktyczną wiedzę w zakresie wdrażania narzędzi cyfrowych, automatyzacji procesów, wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) oraz optymalizacji codziennych zadań biznesowych. Zajmuje się przygotowywaniem programów szkoleniowych, materiałów edukacyjnych i praktycznych warsztatów, które pomagają uczestnikom rozwijać kompetencje technologiczne oraz wykorzystywać zdobytą wiedzę w środowisku pracy.
W swojej pracy koncentruje się również na ocenie gotowości organizacji do wdrażania nowych technologii, planowaniu procesów automatyzacji, zarządzaniu zmianą oraz budowaniu świadomości cyfrowej wśród pracowników. Stosuje interaktywne i praktyczne metody nauczania, umożliwiające uczestnikom zdobywanie umiejętności niezbędnych do skutecznego wykorzystania nowoczesnych rozwiązań w działalności przedsiębiorstwa.
Informacje dodatkowe
Informacje dodatkowe
Informacje o materiałach dla uczestników usługi
Uczestnicy otrzymają kompletny skrypt szkoleniowy wraz z materiałami dodatkowymi do ćwiczeń realizowanych podczas szkolenia.
Warunki uczestnictwa
Grupę docelową usługi stanowią właściciele i przedstawiciele przedsiębiorstw z sektora MŚP oraz osoby zatrudnione w tych firmach, zainteresowane podnoszeniem kwalifikacji w obszarze cyfryzacji, automatyzacji i stosowania innowacyjnych rozwiązań technologicznych.
Szkolenie przeznaczone jest dla osób, które chcą zdobyć lub poszerzyć wiedzę dotyczącą wykorzystania nowoczesnych narzędzi w działalności przedsiębiorstwa, usprawniania realizowanych zadań oraz optymalizacji procesów biznesowych. Uczestnikami mogą być zarówno osoby z firm dopiero rozpoczynających wdrażanie technologii cyfrowych, jak i przedstawiciele przedsiębiorstw posiadających już doświadczenie w tym zakresie, lecz planujących dalszy rozwój i modernizację.
Warunki techniczne
Warunki techniczne
Wymagania sprzętowe/techniczne:
- Posiadanie sprzętu komputerowego z dostępem do połączenia internetowego – szerokopasmowe przewodowe lub bezprzewodowe (3G lub 4G/LTE).
- Posiadanie głośnika i mikrofonu połączonego ze sprzętem komputerowym.
- Dostęp do aktywnego e-maila, na który zostanie dostarczony link do platformy zoom.
- Obsługiwany system operacyjny dla platformy zoom:
- System operacyjny macOS X w wersji 10.9 lub nowszej
- System operacyjny Windows w wersji 7, 8 lub 8.1, Windows 10
- System operacyjny Ubuntu w wersji 12.04 lub nowszej
- System operacyjny Mint w wersji 17.1 lub nowszej
- System operacyjny Red Hat Enterprise Linux w wersji 6.4 lub nowszej
- System operacyjny Oracle Linux w wersji 6.4 lub nowszej
- System operacyjny CentOS w wersji 6.4 lub nowszej
- Oprogramowanie Fedora w wersji 21 lub nowszej
- Oprogramowanie OpenSUSE w wersji 13.2 lub nowszej
- System operacyjny ArchLinux (tylko w wersji 64-bitowej)
Obsługiwane przeglądarki:
- Windows: Internet Explorer 11+, Edge 12+, Firefox 27+, Chrome 30+
- macOS: Safari 7+, Firefox 27+, Chrome 30+
- Linux: Firefox 27+, Chrome 30+
Wymagania łącza - internet. (w zależności od jakości transmisji)
Usługa odbywa się na platformie TEAMS. Ważność linku obejmuje czas usługi.